چگونه کتاب بخوانیم؟
امیر رفاهی

امیر رفاهی

چگونه کتاب بخوانیم؟

چگونه کتاب بخوانیم؟ پرسشی که شاید در نگاه اول سطحی و حتی احمقانه بنظر برسد اما در حقیقت سوالی بنیادیست که اغلب ما جواب درستی برای آن نداریم. در نتیجه در این مقاله از وبسایت یومن تصمیم گرفتیم به این مسئله بپردازیم که چطور باید مانند یک کتابخوان حرفه ای به مطالعه کتاب بپردازیم تا نخست آن را درک کنیم، و سپس آن ها را تحلیل کرده و به یاد بسپاریم. بی شک خواندن این مطلب برای علاقه مندان به مطالعه میتواند موثر و گره گشا باشد.

 

کتابِ چگونه کتاب بخوانیم؟

«چگونه کتاب بخوانیم» عنوان کتابی به قلم «مورتیمر آدلر» است. کتابی ارزشمند و مفید برای علاقه مندان به مطالعه، و یکی از اصلی ترین منابع این مقاله است. همانطور که از نام اثر پیداست آدلر میخواهد به ما آموزش دهد که چگونه باید کتاب ها را مطالعه، درک و تجزیه و تحلیل کنیم. به طور کلی او در کتابش میخواهد راه برخورد با انواع کتاب را به مخاطب خود نشان دهد. مسئله مهمی که کمتر کتاب و فردی به آن پرداخته است.

نکته جالب اینجاست که نخستین چاپ این کتاب به سال 1940 بر میگردد. با این وجود، پس از گذشت حدود 80 سال از چاپ آن هنوز هم یکی از کتب با اهمیت ، بنیادین و پرفروش در این زمینه به حساب می آید. به طوری که طبق تخمین وبسایت آمازون، تا به امروز بیش از 500 میلیون جلد از این کتاب به فروش رفته است. شایان ذکر است که در سال 1972 به کمک «چالز ون دورن» تغییرات بسیاری بر روی کتاب اعمال میشود و به نوعی نسخه بروز تر آن منتشر میشود. ترجمه ی فارسی کتاب و اکثریت نسخه های موجود چاپ این ویرایش هستند.

 

همچنین بخوانید:

پرفروش ترین کتاب های جهان

 

انتخاب کتاب خوب

بسیار واضح است که حتی اگر تمام زندگی خودمان را به مطالعه بپردازیم. باز هم قادر نخواهیم بود حتی درصدی از مطالب نوشته شده در جهان را بخوانیم، پس بهتر است با کمی تلاش کتابی را خریداری کنیم که برایمان مفید بوده و دانشی را به ما اضافه کند. وقتی کتابی خوب و مناسب خود خریداری کنیم با عشق و علاقه آن را دنبال میکنیم. اما اگر بلعکس تنها به این دلیل کتاب بخریم که زودتر آن را تمام کنیم، هیچ سودی از آن به ما نمیرسد. بنابراین تصمیم گرفتیم قبل از پاسخ دادن به پرسشِ چگونه کتاب بخوانیم، به این مسئله بپردازیم که چگونه کتاب انتخاب کنیم؟

نخستین موردی که باید در آن دقت کرد انتخاب کتاب خوب است. و این «خوب» بودن به عوامل متفاوتی بستگی دارد. اگر هنوز در ابتدای کار هستید سعی کنید شروع به خواندن کتاب هایی کنید که به موضوعاتش علاقه مند باشید تا انگیزه شما برای مطالعه کتاب های بیشتر تقویت شود، و در ادامه رفته رفته گستردگی موضوعات را بیشتر کنید.

چگونه کتاب بخوانیم، انتخاب کتاب

چگونه کتاب بخوانیم، انتخاب کتاب

نکته دوم انتخاب سطح کتاب است. شما باید تلاش کنید کتابی را انتخاب کنید که از سطح دانش شما بالاتر باشد به این صورت که برای فهمیدن مطالب آن نیاز به تلاش و تامل داشته باشید. ولی فراموش نکنید که در این کار زیادی روی نکنید به این خاطر که اگر کتابی بسیار از سطح شما بالاتر باشد نه تنها هیچ چیز از آن متوجه نمیشوید بلکه از آن موضوع نیز زده میشوید.

به طور مثال اگر تا به حال مطالعه ای در رشته فلسفه نداشته اید و حال میخواهید اطلاعاتی در این باب کسب کنید. بهتر است کتاب هایی با سطح متوسط ،که درکش با تلاش برای شما ممکن است را انتخاب کنید و پس از درک کامل آن به سطوح بالاتر مراجعه کنید. اما اگر از همان ابتدا با کتب قطور و سنگین با اصطلاحات، نظریات و مکاتب فراوان شروع کنید. بی شک یا قادر به درک آن نخواهید بود یا به چند برابر زمان و انرژی نیاز دارید.

در این راه میتوانید از دوستان و آشنایانی که سلیقه ای نزدیک به شما دارند کمک بگیرید، به نظرات خریداران آن کتاب در فضای اینترنت مراجعه کنید، معرفی کتاب هارا بخوانید و یا خودتان کتاب را در دست بگیرید و مقدمه، سرفصل ها جلد کتاب و… را مشاهده و در مورد خریداری آن تصمیم بگیرید. به صورت کلی ابتدا کتابی مناسب خود پیدا کرده و به باقی مقاله توجه کنید.

میخواهید تا چه اندازه در کتاب دقیق شوید؟

بعد از اینکه کتاب مناسب و مورد نظر خود را انتخاب کردید باید مشخص کنید که میخواهید کتاب را با چه دقت و شدتی مطالعه کنید. برای این کار اول باید ببینید با چه کتابی طرف هستید. اگر در حال خواندن رمانی برای سرگرمی هستید طبعا نیاز به نکته برداری و خواندن چند باره نیست. اما اگر مطالب تخصصی و سنگینی برای مطالعه انتخاب کردید، داستان کاملا متفاوت خواهد بود. سپس تعیین کنید که کتاب را برای چه هدفی میخوانید. برای آنکه با آن سرگرم شوید، برای افزایش آگاهی ، برای قبول شدن در یک امتحان یا برای درک و فهم عمیق تک تک نکات آن؟ حال که به طور کامل به موضوع انتخاب کتاب پرداختیم، میتوانیم به پرسش اصلی خود بپردازیم، چگونه کتاب بخوانیم؟

 

همچنین بخوانید:

پادکست چیست؟ بهترین اپلیکیشن های پادکست

 

چگونه کتاب بخوانیم، نخستین گام: شرایط را محیا کنید.

بسیار مهم است که قبل از شروع هر کاری محیط مناسب آن را آماده کنید. کتاب خواندن نیز از این روال مستثنی نیست و نیازمند چند شرط ابتداعی است. در ادامه به عواملی که مانع از مطالعه مطلوب میشوند خواهیم پرداخت و راهکار مقابله با آنها را به شما معرفی میکنیم.

صوت ، دما ، هوا و عوامل دیگر

سعی کنید در جایی آرام و به دور از شلوغی مطالعه کنید تا آلودگی های صوتی نتواند تمرکز مغز شما به هم بریزد. اگر برای شما مقدور است از صدای تلویزیون، خانواده، محیط بیرون و به طور کلی هر صدایی که مزاحم شماست دوری کنید. اما اگر شما نمیتوانید صدا را کنترل کنید میتوانید با استفاده از هندزفری، هدفون و یا هر وسیله ای که جلو ورود صدا را بگیرد استفاده کنید. در این راه وایت نویز ها میتوانند بسیار برای شما مفید باشند. همچنین عواملی مانند دمای نامناسب یعنی گرما یا سرما شدید، هوا و بوی نامطلوب و… نیز  میتوانند باعث تداخل در کار شما شوند در نتیجه حدالامکان سعی کنید این موانع را برطرف کنید.

نور و استراحت

سعی کنید مکانی که مطالعه میکنید دارای شرایط نوری مناسب باشد به این معنا که نه خیلی پر نور باشد که چشم را مورد آزار قرار دهد نه آنقدری کم نور که به سختی همه چیز را بخوانید. همچنین در اتاق های که دارای نور به شدت آفتابی (زرد رنگ) و یا دارای رنگ های فانتزی مانند قرمز، صورتی ، آبی و… هستند به هیچ وقت مطالعه نکنید تا به چشم آسیب نبیند. همچنین سعی کنید پس از مدتی مطالعه به خود استراحت دهید تا هم مغز و هم بدن و چشمان شما بتوانند کمی به خود استراحت دهند. این نکته میتواند به بازدهی مطالعه شما کمک شایانی انجام دهد.

مزاحمان را حذف کنید

یکی از اصلی ترین موانع در مسیر تبدیل شدن به یک کتابخوان و یافتن پاسخ چگونه کتاب بخوانیم، مزاحمان هستند. در واقع یک مطالعه مطلوب نیازمند ذهنی عاری از شلوغی و دغدغه است پس سعی کنید قبل از شروع، مسائلی که ذهنتان را درگیر کرده کنار گذاشته و بعد تمام تمرکزتان را روی کتاب بگذارید. برای دستیابی به این آرامش ذهنی نیاز است که عوامل حواس پرتی را کنار بگذارید. اگر عادت دارید تلفن خود را همراه خود بگذارید این عادت را ترک کنید و هنگام مطالعه آن را سایلنت و در نقطه خارج از دید خود قرار دهید. گر کنار تلویزیون، پنجره و به طور کلی هر عامل حواس پرتی هستید از آنجا دور شوید و اجازه ندهید هیچ مطالعه شمارا مختل و یا متوقف کند.

 

همچنین بخوانید:

مزایا و معایب کتاب الکترونیک

 

چگونه کتاب بخوانیم ، گام دوم : با کتاب هم زبان شوید.

اگر میگوییم باید با کتابی که میخوانید هم زبان شوید منظورمان این است که باید تمام تلاش خود را بکنید تا حداقل مواردی که کتاب انتظار دانستن آن را دارد بر آورده کنید. به طور مثال فرض کنید رمانی درباره جنگ جهانی میخوانید، اما حتی ذره ای در این باره اطلاع ندارید. کتابی تاریخی میخوانید اما حتی نام هیچکدام از افراد نامبرده را نشنیده اید. در کتابی میگوید به طور مثال سوسیالیست ها فلان کار را انجام دادند، شما این متن را میخوانید بدون آنکه بدانید سوسیالیست اصلا به چه معناست. رمانی فارسی میخوانید اما بسیاری از واژگان آن برا شما ثقیل و نا آشنا است.

در همه این موارد و موارد بسیار دیگر این شمایید که باید خودتان را با کتاب تطبیق دهید و نویسنده وظیفه این را ندارد که تمامی مطالب موجود در کتاب را باز کرده و برای شما توضیح دهد و گاهی این شمایید که باید پی مطلب را گرفته خودتان را نزدیک، هم سطح و هم زبان کتاب و نویسنده کنید. خواهید دید که با این روش درک مطالب برای شما بسیار راحتر خواهد شد.

 

گام سوم : یادداشت برداری و هایلایت را فراموش نکنید.

یادداشت برداری و هایلایت کردن مطالب را که از دوران دبستان به بعد به یاد داریم. این کار اگر به درستی انجام شود میتواند در مسیر فهم کامل مطالب و همچنین مرور های بعدی بسیار کمک کننده باشد. شما تنها برای این کار نیاز به یک مداد و ماژیک هایلایت دارید. میتوانید زیر مطالب مهمتر خط بکشید و در کنار جملات کتاب نکات مهم را بنویسید، همچنین میتوانید از حاشیه نویسی و موارد دیگر نیز استفاده کنید. اما اگر مثل من از شلوغی صفحات تنفر دارید و علاقه ای به نوشتن متن در گوشه و کنار کتاب ندارید میتوانید از یک دفترچه مجزا استفاده کنید تا نکات مهمی که میخواهید را یادداشت کنید و با یک ماژیک هایلایت به طور تمیز زیر مطالب خط بکشید.

اگر خاطرتان باشد از ابتدا، هدف مقاله ارائه یک راهکار مشخص و منسجم درباره شیوه مطالعه به ویژه خواندن کتاب و پاسخ به پرسش «چگونه کتاب بخوانیم» بود، در ابتدا به انتخاب کتاب مناسب پرداختیم و سپس به شرایط مطالعه، هم زبان شدن با کتاب و یادداشت برداری پرداختیم. این بود جمع بندی بسیار مختصری تا به اینجا، در ادامه همراه ما باشید که قرار است به نکات بسیار مهمی بپردازیم.

 

همچنین بخوانید:

معرفی کتاب ملت عشق 

 

چگونه کتاب بخوانیم، چهارم : سوال بپرسید و تحلیل کنید.

در همان ابتدای شروع کتاب و در آغاز هر فصل با توجه به موضوع متن سوالات مرتبطی را مطرح کنید و سعی کنید در پایان به آنها پاسخ دهید. در واقع در هر کتاب نویسنده در حال پاسخ دادن به سوالاتی است، گاه این مسیر مشخص است به طوری که در ابتدا فصل سوال مطرح شده و در پایان نیز پاسخ میگیرد اما در برخی موارد کتاب کاملا تشکیل شده از متن است و وظیفه شماست که تمامی سوالات را از آن استخراج کنید.

در ضمن سعی کنید در پایان هر بخشِ کوچک کتاب را کنار گذاشته و به صحبت ها نویسنده و موضوعات مطرح شده فکر کنید، و بدانید تنها با تفکر و تحلیل مطالب عنوان شده میتوانید یک کتاب را به طور کامل درک کنید. در نتیجه به هیچ عنوان اهمیت این بخش را دست کم نگیرید. در ادامه نیز به دو بخش خلاصه نویسی و هم زبان شدن با کتاب خواهیم پرداخت که به نوعی مکمل این بخش به حساب می آیند.

 

چگونه کتاب بخوانیم، گام پنجم : خلاصه نویسی

خلاصه نویسی دارای فوایدی بسیار برای مطالعه است و میتواند برای شما گامی بزرگ در مسیر تبدیل شدن به یک کتابخوان حرفه ای باشد. علاوه بر سریع و راحتر کردن مرور و سهل کردن به خاطر سپاری، اصلی ترین مزیت خلاصه نویسی این است که مانند یک خود آزمایی به شما نشان میدهد که آیا به طور کامل مطالب موجود را درک کرده اید و یا تنها نگاهی انداخته و گذر کرده اید.

چگونه کتاب بخوانیم، خلاصه نویسی

چگونه کتاب بخوانیم، خلاصه نویسی

به این شیوه عمل خلاصه کردن را انجام دهید: نخست مطلبی که انتخاب کرده اید را به دقت مطالعه کنید. به طور مثال یک فصل، یک بخش ، ده صفحه و یا هر اندازه ای از مطلب که نزدیکی موضوعی زیادی داشته باشد. سپس سعی کنید به طور کامل کتاب را کنار گذاشته و آنچه از مفهوم آن به یاد می آورید را بازگو کنید ، بنویسید و یا برای فردی تعریف کنید. توجه داشته باشید که شما باید نکات اصلی و بنیادین مطلب را بیان کنید و از هر گونه توضیحات فرعی، اضافه و جزئیات اجتناب کنید. بی شک خلاصه نویسی یکی از پیش پا افتاده ترین و در عین حال موثرترین راهکار های هر مقاله ای است که موضوع اصلی آن چگونه کتاب خواندن باشد. اما شیوه سنجش خلاصه نویسی خوب به این شکل است:ّ

اگر موفق شدید به خوبی مطلب را خلاصه کنید به این معناست که آن را به خوبی فرا گرفته اید اما اگر بلعکس قادر نبودید آنچه را که خواندید به یاد بیاورید و نکته های اصلی آنرا نوشته و یا بازگو کنید یعنی شما به خوبی آن مطلب را نیاموخته اید. حتمی به این نکته توجه کنید که شما نباید متن کتاب را حفظ کرده و خلاصه کنید، بلکه باید مفهومی را که در ذهنتان شکل گرفته بنویسید. اگر از قبل این کار را انجام نمیدادید احتمالا در ابتدا به مشکلات زیادی برخورد خواهید کرد. اما باید تمام تلاشتان را بکنید که هر بار اینکار را بهتر انجام دهید. این بهتر انجام دادن به معنای متنی واضح و کوتاه تر اما در عین حال غنی تر و بنیادین تر است.

 

همچنین بخوانید:

معرفی کتاب چگونه با آمار دروغ بگوییم

 

ششمین گام : کتاب خواندن را تبدیل به یک عادت کنید.

اگر هنوز کتاب خواندن جایی در برنامه روزانه شما ندارد لازم است هر چه سریعتر آن را به روتین روزانه خود اضافه کنید. در ابتدا میتوانید از مدت زمان کم شروع کنید. به طور مثال روزانه نیم ساعت میتواند برای شروع خوب باشد. این تایم خیلی کمتر از زمانی است که ما هر روزه آن را به بطالت میگذرانیم، فضای مجازی و اخبار زرد را رصد میکنیم و یا به تلویزیون خیره میشویم.

در واقع شما با اضافه کردن همین مدت زمان کوتاه نیم ساعته به برنامه خود هر هفته 3.5 ساعت ماهانه 15 ساعت و به طور سالانه بیش از 180 ساعت مطالعه میکنید.البته نکته بسیار مهم این است که به هیچ وجه نباید این چرخه شکسته شود. شما پس تبدیل کردن کتابخوانی به یک روتین روزانه سعی کنید به طور آهسته آن را افزایش دهید. اما یادتان باشد که همواره انگیزه خود را برای انجام کارها بالا نگه دارید و به هیچ وجه به مطالعه به عنوان کاری که باید سریعتر آن را از روی دوش خود بردارید نگاه نکنید. با عشق کتاب بخوانید و خواهید دید این عشق و اعتیاد به کتاب چقدر میتواند شما را پیشرفت دهد.

 

چگونه مطالعه کنیم، رسیدن به بالاترین سطح مطالعه

اگر واقعا قصد دارید اطلاعات کامل و دقیقی از یک مبحث به دست بیاورید و به صورت حرفه ای با آن مسئله آشنا شده و آن را درک کنید، نیاز است به آخرین سطح از مطالعه برسید. در واقع تنها پس از این سطح میتوانید اطمینان حاصل کنید که قادرید با فکری باز یک موضوع را تحلیل کرده و مورد نقد و بررسی قرار دهید. سطحی که نویسنده کتابِ «چگونه کتاب بخوانیم» به آن «مطالعه تطبیقی» میگوید و منظور آن افزایش گستردگی مطالعه است.

اما منظور ما از گسترده کردن مطالعه این است که برای فهم کامل یک مطلب و مشخص کردن موضع خود به خواندن یک کتاب و چند مقاله بسنده نکرده و سعی کنید چندین کتاب با دیدگاه های کاملا متفاوت و حتی متضاد را مورد بررسی قرار دهید، با افرادی با طرز نگاه متفاوت در یک موضوع واحد، صحبت کنید و تلاش کنید نقطه نظر هرکس را باز کرده و برای خود تحلیل کنید.

چگونه کتاب بخوانیم، رسیدن به بالاتری سطح مطالعه

چگونه کتاب بخوانیم، رسیدن به بالاتری سطح مطالعه

زمانی که مطالعه شما کوتاه و سطحی باشد به راحتی هر مطلب جهت دار و بی اساسی را از هر گوینده و نویسنده ای قبول خواهید کرد. افرادی که از روی دانش کم و یا حتی به صورت مغرضانه در حال پخش مطالبی آمیخته به تحریف و یا کاملا دروغ هستند. فرقی نمیکند این افراد تا چه اندازه محبوب و شناخته شده باشند و یا چه تبلیغ و پروپاگاندا ای به پایشان ریخته شده باشد. این شمایید که باید تمامی صحبت ها و دیدگاه ها را کنار هم قرار داده تا به حقیقت واقعی دست پیدا کنید.

نخستین گامی که باید برای رسیدن به این سطح بردارید، گذر از هر گونه تعصب، جانبداری و طرفداری است. برخی در طول زندگی هرگز به خود این اجازه را نمیدهند که طرز فکر و باور های خود را به چالش بکشند. زمانی که به معنای واقعی به دنبال حقیقت و دانش باشید باید گارد های ذهنی و باور هایی را که مانند سد جلوی ورود مطالب جدید را گرفته بشکنید و با ذهنی باز مطالعه کنید. البته همگی این مطالب در نگاه نخست ساده بنظر میرسند اما اگر به آن عادت نداشته باشید ممکن است مدت ها زمان ببرد. اما به شما قول میدهم که ارزشش را دارد.

مگر چه میشود اگر مسلمان یا مسیحی باشید و از برتراند راسل بخوانید. آتئیست باشید و قرآن و انجیل بخوانید. از بچگی با باور قطعی وجود خدا به دنیا آمده باشید و حال کتب ریچارد داوکینز را در دست بگیرید. آفرینش را سبب وجود بدانید و داروین و استیون هاوکینگ را مورد تحلیل قراردهید. بی دین باشید و با روحانیون صحبت کنید. در واقع تنها پس از به جریان انداختن آب راکدِ رودخانه مغزتان است که میتوانید دانش را کسب کنید. چطور میتوانید بگویید به چیزی اعتقاد دارید در حالی که هیچگاه خلاف آن را بررسی نکرده اید؟

 

چگونه کتاب بخوانیم / 31 شهریور 1400 / وبسایت یومن

شروع به تایپ کنید برای نوشته‌های که به‌دنبال آن هستید.